Dziedziczenie ustawowe

Dziedziczenie ustawowe występuje wtedy, gdy spadkodawca nie zostawił testamentu, albo gdy testament nie reguluje losów całości majątku spadkodawcy. Sytuacja ta ma miejsce również wówczas, gdy spadkobiercy nie mogą lub nie chcą dziedziczyć (odrzucili spadek lub zostali uznani za niegodnych dziedziczenia). Kolejność osób uprawnionych do majątku z mocy ustawy określa się w zależności od stopnia pokrewieństwa.

Z ustawy można dziedziczyć cały spadek lub jego część. Dziedziczenie ustawowe co do całości spadku wystąpi wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy (w testamencie) albo gdy żadna z osób, które powołał, nie bę­dzie chciała (np. odrzuci spadek) lub nie będzie mogła być spadkobiercą (np. zostanie uznana za niegodną dzie­dziczenia).

Ustawowe dziedziczenie co do części spadku, co do zasady, następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał do tej części spadkobiercy albo gdy którakolwiek z kilku osób, które powołał do całości spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą.

Spadkobierca może spadek przyjąć bądź odrzucić, bądź nie składać żadnego oświadczenia woli (w obecnym stanie prawnym obowiązującym od 18 października 2015 r. uznaje się wtedy, że przyjmuje on spadek z dobro­dziejstwem inwentarza).

Krąg spadkobierców ustawowych i kolejność powoływania ich do dziedziczenia określają przepisy ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.). Wprawdzie dziedziczenie z testamen­tu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem z ustawy, to jednak najczęstszym tytułem powołania do spadku jest właśnie ustawa.

Przy dziedziczeniu ustawowym ustalenie kręgu spadkobierców ustawowych opiera się na dorozumianej woli spadkodawcy co do dziedziczenia po nim, ponieważ skoro nie pozostawił testamentu, to tym samym nie chciał zmieniać zasad dziedziczenia ustawowego.

Kolejność dziedziczenia

Najbliżsi krewni zostają powołani do spadku z mocy ustawy w następującej kolejności:
1. W pierwszej kolejności dzieci i małżonek spadkodawcy
2. Małżonek spadkodawcy, dzieci i wnuki spadkodawcy ( gdy dziecko nie dożyło otwarcia spadku udział po nim obejmują jego zstępni)
3. Małżonek i rodzice spadkodawcy ( gdy nie ma dzieci i wnuków)
4. Rodzice spadkodawcy( gdy nie ma małżonka, dzieci i wnuków)
5. Jeden rodzic i rodzeństwo spadkodawcy( gdy nie ma małżonka, dzieci i wnuków, a drugi rodzic nie żyje)
6. Dziadkowie ( gdy nie ma innych bliższych krewnych)
7. Pasierbowie( gdy nie żyją nawet dziadkowie spadkodawcy)
8. Gmina lub Skarb państwa( gdy nie ma nawet pasierbów)